Prosiectau

Creigiau’n Siarad

  Ric Hool

Mewn dyddiau a fu darparodd tirwedd Blaenafon yr adnoddau ar gyfer datblygu’r dechnoleg ddiwydiannol a sbardunodd y chwyldro diwydiannol, a lledaenodd effaith hynny i bellafoedd y ddaear.

Heddiw, mae statws Safle Treftadaeth y Byd i dirwedd ddiwydiannol Blaenafon, cydnabyddiaeth o gyfraniad pwysig i dre i hanes a gwyddoniaeth y byd.

Prosiect Ysgrifennu Cymunedol yw “Creigiau’n Siarad” neu “Written in Stone”, ac mae’n chwilota i’r gyfathrach rhwng pobl â thirwedd Blaenafon ac yn defnyddio’r elfennau’n ysbrydoliaeth i ysgrifennu creadigol. Mae hyn yn cynnwys cyfansoddiad daearegol y tir a ddarparodd y deunyddiau crai ar gyfer datblygiadau technolegol arloesol Blaenafon, ynghyd â’r pedair elfen glasurol – tir, aer, tân a dŵr – y defnyddiwyd pob un ohonynt yn y prosesau diwydiannol a ddatblygwyd yno.

Yn rhan gyntaf y prosiect defnyddir Ric Hool fel awdur preswyl i gyflwyno cyfres o weithdai ysgrifennu cymunedol i helpu i greu barddoniaeth a rhyddiaith. Mae’r rhain yn canolbwyntio ar deithiau cerdded amgylcheddol (e.e., teithiau “Treftadaeth a Grug” y Bit Pit a’r “Llwybr Daearegol”) a rhai gweithdai safle-benodol. Cyflwynir y gweithdai naill ai yn Gymraeg neu yn Saesneg neu’n ddwyieithog.

Lleolir y prosiect yn Amgueddfa Lofaol y Bit Pit ac yng Nghanolfan Dreftadaeth Blaenafon ac mae’n brosiect ar y cyd rhwng yr Academi, Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Pennaeth Celfyddydau, CBS Tor-faen a Phrosiect CADW, “Crochan a Ffwrnes”. Cysylltir hefyd â’r prosiect Tirweddau Angof a leolir yn y Ganolfan Dreftadaeth.

Yn y cam cyntaf hwn o’r prosiect, caiff y gwaith a gynhyrchir ei gyflwyno fel perfformiad ac fel arddangosfa syml o eiriau a ffotograffau.

Y bwriad, fodd bynnag, yw datblygu gwaddol lle bydd y gwaith yn bwydo prosiectau eraill yng nghymuned Blaenafon a ariennir ar wahân, prosiectau a fydd yn cynnwys:

• Cyfuno ffotograffau a naratifau yn y person cyntaf i greu storïau digidol

• Cyfrannu ymadroddion i ddatblygu cylch o ganeuon a gaiff eu perfformio ar safle Gwaith Haearn Blaenafon ym mis Mehefin 2012

• Defnyddio geiriau/ymadroddion o’r prosiect ysgrifennu creadigol ar faneri a gaiff eu creu mewn prosiect celfyddydau gweledol

Mae’r prosiect Crochan a Ffwrnes (Elemental/Elfennol) yn dwyn ynghyd amryfal brosiectau ar thema’r elfennau i greu perfformiad trawiadol ar safle’r Gwaith Haearn. Bydd hyn yn rhan o ddathliadau 2012 yng Nghymru a fydd yn cysylltu â’r Olympiad Diwylliannol. Bydd y perfformiad yn cynnwys gwaith cerddorol newydd ar gyfer côr plant, band pres, gamelan Jafanaidd, Gamelan Diwydiannol Blaenafon (a wnaed drwy ailgylchu deunyddiau diwydiannol) a seinlun digidol yn crisialu seiniau Blaenau’r Cymoedd. Caiff y geiriau a ddatblygwyd yn y prosiect ysgrifennu creadigol eu cynnwys yn y cylch o ganeuon.

Cerddi:

Hole In One

a response to images of dereliction

Hole in my shed

Sky fall through

Like starling egg

Oh so blue

Why so blue?

Shed is dead

It’s not so bad

Make one new

What about, hole in me?

Where shed should be

Fill up hole let’s be free

But what will fill it?

A pumpkin might

It’s big, it will be tight

Crack a bit off

Get it’s measure

Find seed

Hidden treasure

Broken pumpkin

Broken shed

Broken life

Broken death

Broken gravestone

A bramble shamble

Broken world

Broken works

Peter Hobbs

Churchyard Haiku

In response to St. Peter’s Churchyard by Roger Polley

Wild vegetation

disordering the order

The way of Nature

The headstone words fade

Colours smell of old colour

The patience of Time

Headstones are silent

The church cat prowls the graveyard

Troubled quietude

Ric Hool

 

Giant

Driving to Blaenavon

I clearly saw the image of a miner

Etched on the landscape,

The black spoil revealing the form

Cut from the green

Nestling in the waste tips

The Long Man of Garnddyrus

As vivid as that other rude giant.

Just as I wondered

Whose hands had made this

I looked again and saw

The randomness of water courses.

The figure melted back into the earth.

But in the gallery

The shadow of a man stands

In stark contrast to

The pale weathered stone

As real as the moment

The camera shutter snapped.

Kate Strudwick

See Something Differently

(Furnace 1)

Blue moons

Pebble beach

Eyes

Rock pools

Metal

Bullet holes

A puzzle

Niamh Salkeld

St Peter’s Churchyard

Rust

Dark red

Smooth rough

Shapes

Patterns

Flowers

Ivy leaves

Roses

Nature looking after graves

Niamh Salkeld.